Bosnië-Herzegovina:
Today’s children are tomorrow’s parents
Onderzoeksverslag hier te downloaden
In zeven kleinere stadjes in Bosnië-Herzegovina heeft Stichting Kinderpostzegels Nederland naschoolse centra opgezet voor kinderen uit multiproblem gezinnen. Het streven is de kinderen in hun eigen omgeving zo te ondersteunen dat ze bij hun eigen ouders kunnen blijven wonen en niet naar een weeshuis hoeven. De naschoolse centra functioneren als een tweede huiskamer en bieden een veilige omgeving aan het kind. Er zijn faciliteiten voor hulp bij het maken van huiswerk, groeps- en individuele therapie, basisgezondheidszorg. Daarnaast zijn er vrijetijdsactiviteiten en kunnen kinderen simpelweg ‘rondhangen’. In toenemende mate werkt een maatschappelijk werkster ook met ouders. Vrijwilligers – bij voorkeur met dezelfde achtergrond - begeleiden de kinderen.
Kinderen uit multiproblem gezinnen
Door de transitieproblemen in de Oost-Europese landen, en de daarmee gepaard gaande verslechtering van de sociaal-economische situatie, neemt het aantal kinderen dat opgroeit in multiproblem gezinnen enorm toe. Oude en traditionele vormen van sociale zorg zijn verdwenen.
In Bosnië-Herzegovina draagt de oorlog nog eens extra bij aan het aantal multiproblem gezinnen: veel onbehandelde oorlogstrauma’s ontwikkelen zich in Post Trauma Stress Disorder. Dit kan uitmonden in alcoholisme en gewelddadig gedrag. Uiteindelijk kan een kind gewelddadig gedrag gaan kopiëren en dan spreek je van de Cycle of Violence.
Zo’n 700.000 kinderen tussen 0 en 18 jaar bevinden zich in een precaire situatie. De jeugdcriminaliteit groeit sterk, bij kinderhandel blijkt het vooral over licht verstandelijk gehandicapte kinderen en kinderen uit multiproblem gezinnen te gaan, drugs- en alcoholverslaving is een toenemend probleem en scholen kampen met peer-geweld en gedragsproblemen waar ze geen antwoord op hebben.
Doelgroep
Met multiproblem gezinnen wordt uitdrukkelijk een gezin bedoeld waar méér aan de hand is dan alleen armoede of werkloosheid. Kinderen uit arme gezinnen met werkloze ouders groeien vaak uiteindelijk toch op tot gezonde volwassenen. Het gaat met name om gezinnen waar problemen spelen als werkloosheid en armoede in combinatie met alcoholisme, drugsgebruik, huiselijk geweld, criminaliteit, prostitutie, (mentale) gezondheidsproblemen, slechte huisvesting of verwaarlozing van kinderen. Aan de andere kant is er ook een beperking: waar kinderen in werkelijk gevaarlijke situaties leven, moet de kinderbescherming ingrijpen en kan een naschools centrum onvoldoende hulp bieden.
Activiteiten
Een naschools centrum is geen verlengstuk van de school en moet kinderen toestaan om zich te ontspannen en met vrienden rond te hangen. Tegelijkertijd biedt het centrum wel datgene wat nodig is om aan de hoge verwachtingen van het schoolsysteem te voldoen: een rustige plek om huiswerk te maken, computers en iemand die helpt als het nodig is. Een psychologe is soms beschikbaar om kinderen met problemen of problematisch gedrag therapie te geven. Er is basisgezondheidszorg gedurende enkele uren per week. En de kinderen, geholpen door vrijwilligers, organiseren zelf vrijetijdsactiviteiten. Ook kunnen kinderen besluiten cursussen te organiseren. De centra zijn open buiten schooltijden, in de weekenden en in de lange schoolvakanties. Ze bevinden zich niet in een gesloten setting. Vriendjes van school mogen soms meekomen. De vrijwilligers organiseren met enige regelmaat ook grootschaliger vrijetijdsactiviteiten voor alle kinderen in de wijk. Dit om stigmatisering te voorkomen.
Onderlinge ondersteuning
De kinderen krijgen ondersteuning maar er wordt van hen ook iets verwacht. Zo zijn ze zelf verantwoordelijk voor hun eigen programma. De kleintjes krijgen daarbij hulp van de oudere kinderen of de vrijwilligers. Ook zijn de kinderen zelf verantwoordelijk voor de organisatie van hun vrijetijdsactiviteiten en voor het schoonhouden van de ruimte. Er is een staf die de kinderen leert hoe ze hun zelfstandigheid kunnen gebruiken en die grenzen trekt. De persoonlijke doelen zoals die in het toelatingsgesprek en het contract geformuleerd zijn, zijn daarbij richtinggevend. De kinderen worden gestimuleerd zelf actief activiteiten te organiseren. Binnen de centra is een positieve peergroep. De regels in het centrum zijn met de kinderen gemaakt en zij praten mee over de activiteiten.
Vrijwilligers
Binnen een centrum zijn zo’n tien vrijwilligers actief. Vaak zijn het studenten in de sociale richting en soms zijn het middelbaar scholieren. Sommige vrijwilligers begeleiden een groep kinderen en zijn dan minimaal twee dagen per week aanwezig. Anderen geven huiswerkbegeleiding of bepaalde vrijetijdsactiviteiten. Bij de selectie gaat de voorkeur uit naar jongeren die uit eigen ervaring weten wat het betekent in een multiproblem gezin op te groeien. Op termijn kunnen ex-deelnemers doorstromen naar een vrijwilligerspositie. Er is actief aandacht voor het werven van mannelijke vrijwilligers en dat lukt met name voor de sportactiviteiten en computercursussen. Vrijwilligers en staf functioneren ook als rolmodel voor de kinderen. Een vrijwilligerscoördinator begeleidt de vrijwilligers.
Staf
Dagelijks bezoeken zo´n 30 kinderen de centra. Deze beschikken over drie fulltime medewerkers, waaronder een coördinator en een vrijwilligerscoördinator. Een psychologe en een verpleegkundige werken er op parttimebasis. Deze medewerkers zijn vaak in natura beschikbaar gesteld door hun instantie. Ook voor hen geldt dat persoonlijke ervaring een voordeel is maar dat stuit nog op een taboe in het land waar deskundigheid alleen uit diploma’s komt. Toch voldoet zo’n 50% van de staf van de centra hieraan. De staf van de centra is gelijk bij aanvang centraal getraind. Daardoor kennen ze elkaar goed en assisteren ze elkaar.
Voordelen van de naschoolse centra
Ondersteuning in de eigen omgeving heeft voordelen voor de kinderen en voor de overheid:
• Kinderen worden niet van hun ouders gescheiden, blijven in hun eigen omgeving en gaan naar hun eigen school. Zij behalen een diploma dat kansen biedt op de arbeidsmarkt.
• Kinderen worden toegerust om weerstand te bieden aan de verlokkingen van de criminaliteit, schoolverlating en verslavingen en ze zijn minder interessant voor kinderhandelaars.
• Kinderen worden toegerust voor een zelfstandig bestaan met een stabiel eigen gezin en leren omgaan met huishoudelijke verantwoordelijkheden.
• Deze vorm van opvang is veel goedkoper dan opvang in een weeshuis.
Kosten
De exploitatiekosten van een centrum bedragen € 25.000 per jaar. De investeringskosten bedroegen zo’n € 15.000 per centrum. Het project wordt gedurende drie jaar gefinancierd door het Programma Maatschappelijke Transformatie (Matra) van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Daarnaast financieren twee particuliere Nederlandse fondsen een deel. Voor de zeven pilotcentra geldt dat ook de lokale overheid een bijdrage levert van minimaal € 5.000, overigens vaak in natura.
De Nederlandse donoren financieren voor maximaal drie jaar de exploitatie van de pilotcentra. Hierbij is vanaf het begin intensief toegewerkt naar een lokale financiering door veel aandacht te besteden aan de samenwerking met lokale overheden en andere stakeholders, de zichtbaarheid in de lokale gemeenschap en media, en werving van lokale sponsoren. De belangrijkste factor om financiële onafhankelijkheid te realiseren is het feit dat de kosten laag gehouden worden met een beperkte staf.
Organisatie
Aan het begin van het project zijn niet-gouvernementele organisaties (NGO’s) in Bosnië-Herzegovina via een call for proposals uitgenodigd een plan in te sturen. Van de 19 ingestuurde voorstellen zijn er uiteindelijk zeven geselecteerd om een pilotcentrum op te zetten. Deze lokale NGO’s worden begeleid en getraind door TALDi, een organisatie gericht op de ondersteuning van lokale NGO’s door training, consultancy en informatie, en Kinderpostzegels. Kinderpostzegels financiert jaarlijks zo’n 30 projecten van lokale NGO’s in Bosnië-Herzegovina.
Meer informatie
Een uitgebreidere beschrijving over Today’s children are tomorrow’s parents is hier te vinden:
Nest model
Meer informatie over de reguliere projecten van Kinderpostzegels: www.kinderpostzegels.nl |
